Nang mực dùng để làm gì? Công dụng trong y học và ẩm thực

Nang mực là phần mai cứng nằm bên trong cơ thể mực, thường được biết đến với các tên gọi như mai mực, ô tặc cốt hoặc hải phiêu tiêu. Không chỉ là phần bỏ đi sau khi sơ chế mực, nang mực còn được sử dụng trong Đông y, làm nguồn khoáng cho một số vật nuôi, đúc khuôn trang sức, thủ công mỹ nghệ và một số món ăn dân gian như sương sâm.

Vậy nang mực dùng để làm gì, nang mực có tác dụng gì và sử dụng như thế nào cho đúng? Hãy cùng Ola Squid tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Nang mực là gì? Phân biệt với túi mực

Nang mực là phần cấu trúc nâng đỡ và tạo độ cứng cho cơ thể mực nang, nằm ở mặt lưng bên trong thân mực. Trong Đông y, nang mực sau khi được làm sạch, phơi hoặc sấy khô được gọi là ô tặc cốt. Một số tài liệu còn gọi bộ phận này là mai mực, hải phiêu tiêu hoặc ô ngư.

Về thành phần, nang mực có tỷ lệ khoáng chất cao, trong đó canxi carbonate (CaCO₃) là thành phần vô cơ chủ yếu. Ngoài ra còn có một lượng nhỏ protein, chitin và các khoáng chất khác.

Do được lấy ra cùng lúc khi làm sạch mực, nhiều người dễ gọi nhầm nang mực với túi mực hoặc phần “xương” của mực ống. Tuy nhiên, đây là những bộ phận khác nhau.

Bộ phận	Vị trí	Hình dạng	Dùng làm gì?
Nang mực/mai mực	Nằm bên trong thân mực nang, ở phía lưng	Bản dẹt, cứng, hơi cong, có nhiều lớp nhỏ	Làm dược liệu ô tặc cốt, bổ sung khoáng cho vật nuôi, làm khuôn đúc, thủ công mỹ nghệ…
Túi mực	Bên trong cơ thể mực, gần nội tạng	Túi nhỏ chứa chất lỏng màu đen	Chứa mực để mực phun ra khi tự vệ; một số loại được tận dụng trong chế biến món ăn
Xương sống mực	Dùng để chỉ phần “mai” dạng que trong mực ống	Dài, mỏng, trong hoặc trắng ngà, giống một thanh nhựa	Có tác dụng nâng đỡ thân mực; thường được loại bỏ khi sơ chế

Lưu ý: Trong cách gọi dân gian, “xương mực”, “mai mực” và “nang mực” đôi khi được sử dụng lẫn nhau. Tuy nhiên, nếu nói đến ô tặc cốt trong Đông y thì chủ yếu đang đề cập đến phần mai/nang của các loài mực thuộc nhóm mực nang.

Xem thêm: Các loại mực phổ biến tại Việt Nam và cách nhận biết

6 công dụng của nang mực trong thực tế

Một số ứng dụng của nang mực đã được sử dụng lâu đời trong Đông y hoặc đời sống, trong khi những công dụng khác chủ yếu mang tính thủ công, chăn nuôi hoặc dân gian. Dưới đây là 6 cách nang mực dùng để làm gì phổ biến nhất.

Vị thuốc ô tặc cốt trong Đông y

Một trong những ứng dụng lâu đời nhất của nang mực là làm ô tặc cốt – một vị thuốc được sử dụng trong y học cổ truyền. Theo tài liệu dược liệu, ô tặc cốt có đặc tính thu liễm, làm se, cầm máu và giảm tính acid được sử dụng trong một số bài thuốc liên quan đến chảy máu đường tiêu hóa, đau dạ dày hoặc các vấn đề ngoài da.

Tuy nhiên, bạn cần phân biệt rõ công dụng theo y học cổ truyền với hiệu quả điều trị đã được chứng minh lâm sàng. Người đang mắc bệnh dạ dày, xuất huyết tiêu hóa hoặc bệnh lý khác không nên tự dùng bột nang mực thay cho thuốc được bác sĩ kê đơn.

Bổ sung canxi cho chim, vẹt, rùa, ốc cảnh và một số vật nuôi

Nang mực khô có hàm lượng khoáng chất cao, đặc biệt là calcium carbonate, nên được sử dụng làm nguồn khoáng cho một số vật nuôi. Trong thực tế, mai mực khô được đặt trong lồng để chim, vẹt tự mổ, bổ sung canxi và khoáng chất trong khẩu phần. Các sản phẩm nang mực dành cho chim cảnh cũng khá phổ biến trên thị trường.

Với rùa, ốc cảnh hoặc các vật nuôi khác, việc sử dụng nang mực cần căn cứ vào loài vật, khẩu phần và nhu cầu khoáng chất. Không nên mặc định mọi vật nuôi đều cần ăn nang mực với cùng một lượng.

Đúc khuôn trang sức bạc

Nang mực còn được dùng để làm khuôn đúc trang sức, đặc biệt trong kỹ thuật đúc bạc thủ công. Bề mặt bên trong của mai mực có cấu trúc mềm, xốp và dễ tạo hình. Người thợ có thể khắc hoặc ép mẫu lên nang mực để tạo khoang khuôn, sau đó rót kim loại nóng chảy vào. Kỹ thuật này tạo ra bề mặt có vân tự nhiên, mỗi sản phẩm có thể mang dấu ấn riêng.

Nhiều nghệ nhân sử dụng kỹ thuật này để làm nhẫn, mặt dây chuyền hoặc các chi tiết trang sức bằng bạc. Đây là khuôn dùng một lần, sau khi đúc, phần nang mực tiếp xúc với kim loại nóng bị cháy và không thể sử dụng lại như ban đầu.

Chất mài, đánh bóng kim loại

Nang mực có cấu trúc khoáng tương đối mềm và dễ tạo thành bột. Vì vậy, trong một số ứng dụng thủ công, bột mai mực có thể được sử dụng như vật liệu mài hoặc đánh bóng nhẹ.

Ứng dụng này không phổ biến trong đời sống gia đình nhưng có thể xuất hiện trong các hoạt động thủ công, xử lý bề mặt hoặc tạo hình vật liệu. Nếu sử dụng nang mực ở dạng bột, bạn nên đeo khẩu trang và thực hiện ở nơi thông thoáng để hạn chế hít phải bụi mịn.

Rắc ngoài hỗ trợ vết thương ngoài da

Một số tài liệu Đông y ghi nhận ô tặc cốt có tính thu liễm, làm se và cầm máu, vì vậy từng được sử dụng trong một số bài thuốc hoặc chế phẩm dùng ngoài da.

Tuy nhiên, bạn không nên tự nghiền nang mực rồi rắc trực tiếp lên mọi loại vết thương. Đặc biệt với vết thương sâu, vết thương nhiễm bẩn, bỏng, chảy máu nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần xử lý y tế đúng cách. Nếu muốn sử dụng ô tặc cốt với mục đích điều trị, bạn nên tham khảo bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền có chuyên môn.

Nguyên liệu thủ công mỹ nghệ, trang trí

Ngoài làm khuôn đúc, nang mực còn có thể được tận dụng trong một số sản phẩm thủ công nhờ hình dáng tự nhiên và cấu trúc dễ cắt, mài, tạo hình.

Sau khi được làm sạch và phơi khô, mai mực trở là vật liệu cho các sản phẩm trang trí, mô hình hoặc hoạt động sáng tạo. Đây cũng là một cách tận dụng phụ phẩm từ quá trình chế biến mực.

Lưu ý an toàn khi sử dụng nang mực 

Mặc dù nang mực có nhiều ứng dụng nhưng bạn cũng không nên xem đây là nguyên liệu “đa năng” có thể sử dụng tùy ý. Đặc biệt, nếu dùng nang mực với mục đích liên quan đến sức khỏe, cần chú ý:

• Không dùng nang mực thay thế thuốc điều trị dạ dày hoặc các thuốc bác sĩ đã kê.
• Không tự uống bột nang mực với liều lượng lớn khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
• Không tự rắc bột nang mực lên vết thương hở, vết thương sâu hoặc vùng da đang nhiễm trùng.
• Người có tiền sử dị ứng với hải sản nên thận trọng khi sử dụng sản phẩm có nguồn gốc từ mực.
• Nang mực dùng trong ăn uống hoặc làm sương sâm cần được làm sạch, phơi/sấy đúng cách và bảo quản trong điều kiện khô ráo.
• Không sử dụng nang mực đã có mùi lạ, mốc, nhớt hoặc dấu hiệu nhiễm bẩn.

Cách lấy, sơ chế và bảo quản nang mực đúng cách

Nếu bạn muốn tận dụng nang mực sau khi sơ chế mực tươi, khâu làm sạch và bảo quản quyết định khá nhiều đến chất lượng của phần mai này. 

Cách tách mai mực khỏi thân mực khi sơ chế

Đối với mực nang, nang mực nằm dọc bên trong thân. Khi sơ chế, bạn có thể thực hiện theo trình tự sau:

• Rửa sạch bên ngoài thân mực để loại bỏ cát và chất bẩn.
• Tách phần đầu và nội tạng ra khỏi thân.
• Tìm phần mai/nang cứng nằm bên trong thân mực.
• Dùng tay kéo nhẹ nang mực ra khỏi thân, tránh làm nang bị vỡ.
• Rửa nang dưới vòi nước sạch để loại bỏ phần thịt, nội tạng hoặc màng còn bám.
• Để ráo trước khi phơi hoặc sấy.

Nang mực sau khi lấy ra nên được xử lý sớm, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, để hạn chế mùi và vi sinh vật phát triển.

Quy trình bào chế nang mực khô

Nếu sử dụng nang mực làm nguyên liệu khô, quy trình cơ bản gồm làm sạch – phơi/sấy – làm sạch lần cuối – bảo quản.

Sau khi rửa, nang mực được để ráo rồi phơi dưới điều kiện phù hợp hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát. Khi nang đã khô hoàn toàn, có thể giữ nguyên miếng hoặc nghiền thành bột tùy mục đích sử dụng.

Nếu dùng làm dược liệu, không nên tự ý thực hiện các bước “bào chế” theo các công thức lan truyền trên mạng. Ô tặc cốt dùng với mục đích hỗ trợ điều trị nên được lựa chọn và xử lý theo hướng dẫn của người có chuyên môn.

Cách nhận biết mai mực chất lượng

Một miếng nang mực khô đạt chất lượng thường có những đặc điểm tương đối dễ nhận biết:

• Khô, nhẹ và không có cảm giác ẩm khi cầm.
• Màu trắng ngà hoặc trắng kem tự nhiên.
• Bề mặt tương đối sạch, không còn nhiều thịt hoặc tạp chất.
• Không xuất hiện các mảng mốc xanh, đen hoặc vàng bất thường.
• Không có mùi hôi, mùi chua hoặc mùi ẩm mốc.
• Nang vẫn giữ được cấu trúc đặc trưng, không bị mục hoặc quá vụn.

Nang mực dùng cho mục đích khác nhau sẽ có yêu cầu chất lượng khác nhau. Vì vậy, nếu mua để làm thực phẩm, làm sương sâm hay sử dụng cho vật nuôi, nên chọn sản phẩm được sơ chế và đóng gói rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp về nang mực

Mai mực thường được bán ở đâu?

Mai mực khô có thể được tìm thấy tại một số cửa hàng bán dược liệu Đông y, cửa hàng phụ kiện cho chim cảnh, cửa hàng nguyên liệu làm sương sâm hoặc các sàn thương mại điện tử.

Tuy nhiên, mục đích sử dụng quyết định tiêu chí lựa chọn. Mai mực bán làm nguyên liệu cho chim cảnh không nhất thiết có cùng tiêu chuẩn với nguyên liệu được sử dụng trong thực phẩm hoặc dược liệu.

Nang mực bao nhiêu tiền 1kg?

Nang mực khô có giá phụ thuộc vào kích thước, độ dày, độ sạch, nguồn nguyên liệu và mục đích sử dụng:

• Làm đồ ăn (sương sáo): dạng bột mịn, đã khử mặn. Giá 30.000–45.000đ/100g, sỉ 150.000–250.000đ/kg.
• Dược liệu Đông y: hàng tuyển chọn, sơ chế kỹ. Giá 32.000–35.000đ/100g, sỉ 350.000–380.000đ/kg.
• Chim cảnh, vật nuôi: hàng thô, chưa sơ chế. Giá 8.000–15.000đ/cái, sỉ 35.000–95.000đ/kg.

Lưu ý: giá trên mang tính tham khảo, có thể chênh lệch theo nơi bán.

Nang mực có ăn được không?

Nang mực không phải phần thịt mực thường được dùng để ăn trực tiếp. Một số cách dùng dân gian có sử dụng bột nang mực với lượng nhỏ trong món sương sâm hoặc một số công thức truyền thống. Nếu sử dụng nang mực trong chế biến món ăn, cần chọn loại được làm sạch, xử lý và bảo quản phù hợp cho mục đích thực phẩm.

Nang mực làm sương sâm có tác dụng gì?

Khi làm sương sâm, một lượng nhỏ nang mực được mài thành bột hoặc hòa với nước rồi cho vào phần nước lá sương sâm, giúp sương sâm đông lại và tạo kết cấu dai, chắc hơn.

Mai mực để lâu bị vàng còn dùng được không? 

Mai mực khô có thể chuyển sang vàng nhẹ theo thời gian do điều kiện bảo quản và quá trình tiếp xúc với không khí. Tuy nhiên, nếu mai mực chuyển vàng kèm mùi hôi, mùi ẩm mốc, bề mặt nhớt, xuất hiện đốm mốc hoặc bị mục vụn, bạn không nên tiếp tục sử dụng.

Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đã có câu trả lời cho nang mực dùng để làm gì. Từ mai mực, bạn có thể tận dụng để làm ô tặc cốt trong Đông y, bổ sung khoáng cho một số vật nuôi, làm khuôn đúc trang sức, vật liệu thủ công hoặc sử dụng trong một số công thức dân gian như sương sâm.

Nếu bạn quan tâm đến các sản phẩm từ mực để chế biến món ăn, Ola Squid cung cấp các dòng mực khô, phù hợp để nướng, chiên, rim hoặc chế biến thành nhiều món ăn tiện lợi tại nhà. Bạn có thể tham khảo thêm các sản phẩm mực khô và cách chế biến mực tại Ola Squid để lựa chọn nguyên liệu phù hợp.